De combinatie ABN Amro Nederland en Fortis Bank Nederland wordt wel eens de Bosbank genoemd. Het plan voor de ‘redding’ is indertijd opgezet door Wouter Bos en Nout Wellink en zou de belastingbetaler niks kosten. Hoe staat het daar nu, anderhalf jaar na dato, eigenlijk mee? Er loopt een fusie tussen de beide bankonderdelen en daarna moet het geheel verkocht gaan worden. Wordt dat wat?

In oktober 2008 ging Fortis ten onder aan een combinatie van 4 factoren. Er was grote onzekerheid op de financiële markten,Bear Stearns was net gered door de Amerikaanse overheid en JPMorgan waarna een schokgolf de wereld rondging doordat Lehman Brothers failliet ging. Niemand wist wat voor “toxic assets” de financiële instellingen in en buiten hun balans hadden verstopt en men verkocht de aandelen daarom massaal. Die slechte communicatie en het gebrek aan transparantie is dan ook gelijk de 2de factor, Fortis maakte zich ook in zeer hoge mate schuldig daaraan. Eerst had Fortis niks te maken met Amerikaanse hypotheken want het was toch een instelling die zich alleen maar op de Benelux richt. Daarna bleek dat men toch voor 40 miljard euro in die “toxic assets” had geïnvesteerd. Alle geloofwaardigheid van de leiding was in een klap weg. Diezelfde leiding had net 24 miljard euro geïnvesteerd in de overname van ABN Amro terwijl al in 2007 duidelijk aan het worden was dat er een groot probleem ontstond in de VS rond kredieten. Toch zette de leiding door waarbij in de media regelmatig de beelden te zien waren van de mislukte poging van ABN Amro om indertijd de Belgische Generale Bank over te nemen. Een gevecht dat Maurice Lippens won en dat resulteerde in het ontstaan van Fortis. Hij kwam toen op tv met een pathetisch aandoende uitspraak: “Dit is mijn geschenk aan de koning”. Hierop werd hij inderdaad beloond met een erfelijke titel en werd hij Graaf Lippens. De overname van ABN Amro zelf in 2008 werd de ultieme overwinning van Lippens. Die hoogmoed is de derde factor die leidde tot de val. Maar tenslotte is er ook een probleem geweest met de regelgeving. De opgelegde Bazelnormen verplichtten de financials tot mark-to-market waardering van hun beleggingen. Dat houdt in dat alle “toxic assets” moesten worden gewaardeerd naar de marktwaarde. Maar door de grote onzekerheid rond die activa was er nauwelijks meer handel in die producten. En elke keer als iemand iets wil verkopen waar geen koper voor is leidt dat uiteraard tot een lage verkoopprijs. Een verkoopprijs die iedereen vervolgens moest overnemen als “correcte” waardering van dat product in de boekhouding. Vele maanden na de ondergang werd deze regel teruggedraaid. Voor Fortis kwam het te laat.

Wouter Bos en Nout Wellink  hebben namens de Nederlandse overheid onderhandeld met de Belgische overheid en gezamenlijk hebben beide overheden de Fortis holding “gered”. Het resultaat was de aankoop voor 16,8 miljard door de Nederlandse belastingbetaler van ABN Amro Nederland, Fortis Bank Nederland en wat nu ASR heet. Sindsdien zijn er extra kapitaalinjecties geweest van 6,5 miljard, nog eens 2,2 miljard en na de verkoop van HBU weer 4,4 miljard zodat de totale investering op 30 miljard euro uitkomt. Uiteraard is dat geld dat de Nederlandse overheid niet heeft en dus moest lenen.

Wouter Bos kwam in oktober 2008 met de mededeling dat de Nederlandse overheid nu “de gezonde onderdelen” in handen had, dat die twee tot drie jaar in handen van de overheid zouden blijven en dat de belastingbetaler er een mooie winst op zou gaan maken. Dat veel belastingbetalers een groot verlies maakten op hun aandelen Fortis dat nooit meer goedgemaakt kon worden was jammer maar dit was waarschijnlijk de VOC-mentaliteit waar Balkenende toe had opgeroepen.

Intussen is het boekjaar 2009 afgerond en hebben we de winstcijfers van de diverse gekochte onderdelen kunnen horen. Wat laat het grote plaatje intussen zien? ABN Amro Nederland maakte operationeel 114 miljoen euro winst (maar onder de streep werd dat netto 117 miljoen verlies), ASR (dat nooit in moeilijkheden verkeerde) verdiende 255 miljoen euro en Fortis Bank Nederland maakte operationeel een winst van 27 miljoen maar na wat boekhoudkundige ingrepen wordt daar netto een winst van 406 miljoen euro van gemaakt. In totaal verdiende men dus netto 544 miljoen euro en operationeel 396 miljoen (zonder ASR zelfs maar 141 miljoen euro).

In totaal werd er dus 30 miljard geïnvesteerd. Gelukkig is de rentestand voorlopig nog laag waardoor er jaarlijks “slechts” een miljard aan rente moet worden opgehoest over dat bedrag. Operationeel verliest de belastingbetaler dus in 2009 zo’n 600 miljoen euro op deze grandioze investering van Wouter Bos. Maar veel ernstiger is natuurlijk dat de beurswaarde van financials onder normale omstandigheden circa 10x de jaarwinst is. Dat zou betekenen dat er heel wat werk nodig zal zijn voor de Bosbank weer voor 30 miljard kan worden afgestoten. Natuurlijk kan er daarom nog lang niet worden verkocht en dus wacht men af. Het vervelende is alleen dat er jaarlijks 1 miljard winst zal moeten worden gemaakt om de rentekosten te dekken voor de investering. En wat als de rente weer gaat stijgen, zoals velen verwachten?

Gestolen goed gedijt niet, dat wisten onze voorouders al. Onder Wouter Bos liep de Nederlandse staatsschuld in 3 jaar tijd op van 250 miljard naar 350 miljard om waarschijnlijk eind 2010 te eindigen op 380 miljard euro. Het is dan ook voor Nederland geen slechte zaak dat hij vertrekt en zich op zijn kinderen gaat concentreren. Nu die Nout Wellink nog.